โคลง ๒

๓๙๐ สองเจ็บใจละห้อย              เอะอาตมมาช้าหน้อย
หนึ่งให้เสียใจ                           บารนี ฯ
๓๙๑ เยียฉันใดกูจักได้               เห็นเล่านาให้ให้
ลาภแล้สองรา ฯ
๓๙๒ บุญมีมาอย่าช้า                  ใช่อื่นเลยเจ้าหล้า
กับพี่เลี้ยงทั้งสอง ฯ
๓๙๓ มองหนหาตาแห้ง              เห็นแต่ไกลกล้องแกล้ง
ไต่เต้าตามกัน ฯ
๓๙๔ มาพลันแลดูนี้                  สูบอกแก่ตูกี้
นี้ฤๅชาวเรา ฯ
๓๙๕ เขาเห็นเขาว่าแท้              สองนายมาพู้นแหล้
เพื่อนเจ้าชีพราหมณ์                  แลนา ฯ

โคลง ๓

๓๙๖ สองนางงามแว่นไว             ชายเข้าไปใกล้แล้ว
แสร้งใส่กลให้แคล้ว                    บ ให้เขาเห็น ฯ

ลงสระแอบคอยดู
โคลง ๒

๓๙๗ ที่นี้เปนง่ายแท้                  ลุลาภสองเราแหล้
เพื่อนเอ้ยเต็มใจ                         บารนี ฯ
๓๙๘ สองลงในสระเร้น               จะลอบลักดูเหล้น
อย่าให้เห็นเรา ฯ
๓๙๙ สองนายมา บ มิช้า              ครั้นชุ่มจะใกล้อ้า
ค่อยผ้ายโชยชาย ฯ
๔๐๐ ทอดกรกรายย่างเยื้อง           เข้าสู่อุทยานเบื้อง
ฝ่ายสร้อยสวนขวัญ ฯ
๔๐๑ เห็นคนจรัลเมื่อกี้                หายแห่งใดบัดนี้
บ ให้เห็นตัว ฯ
๔๐๒ น่าใคร่หัวหลากแท้              เราเลียบเล็งดูแหล้
เปล่าถ้วนทุกพาย ฯ

ลองเชิง
ร่าย

๔๐๓ สองนายลงในสระ สองนายพะสองนาง ค่อยหัวพลาง
ยยิ้ม คอยเมื่อสองมาปิ้ม ดอกแสร้งถามขา ฯ

โคลง ๔

๔๐๔ สองนายมาแต่ด้าว                 แดนใด
มาบ่เกรงกลัวใจ                            อาจแท้
ดังฤๅจึ่งลงใน                              สระราช นี้นา
เร็วเร่งขึ้นพลันแม้                         ไม่ขึ้นเปนความ

๔๐๕ พี่จะขึ้นเจ้าอย่า                    ขับหนี
มาแต่เมืองไกลลี                         ลาศเต้า
เห็นสระสนุกมี                            ใจใคร่ ชมนา
เรียมบ่ได้รู้เจ้า                             อย่าเผ้อคุกคาม ฯ

๔๐๖ เรียมมาสวนนี่ไส้                  นฤมล พี่เอย
แลบ่เห็นสักคน                           หนึ่งเฝ้า
เห็นสระสนุกชล                         จักอาบ ตนนา
ฤๅและมามีเจ้า                           ว่าให้เรียมอาย ฯ

๔๐๗ เรียมลาสองแม่แล้               ทรามรัก พี่เอย
จะอยู่จะอายนัก                          กว่านี้
เปนชายแลหญิงผลัก                   หนีหน่าย ตนนา
เพราะบ่เห็นแก้วกี้                        จึ่งได้มาลง ฯ

๔๐๘ พี่ขุนไปด่วนขึ้ง                  นักหนา เล่านา
ผิดคาบเดียวพันครา                    ด่วนพ้อ
เยียวชายชั่วหลงมา                     แลว่า ไส้พ่อ
ผิดเพื่อ บ เห็นน้อ                       โทษข้าขอ ษมา ฯ

๔๐๙ เยียวเห็นแลเคียดไส้            ใจบุญ พี่เอย
ผิบ่อเห็นฤๅฟุน                          เท่าเฝ้า
ฟังอ่อนอมฤตฉุน                        ใจชื่น ชมนา
ได้กล่าวผิดใจเจ้า                       จุ่งเจ้าอดออม ฯ

๔๑๐ พี่ขุนจะอาบน้ำ                   เชิญลง อาบรา
ลงอาบในสระสรง                       สว่างร้อน
ขัดสีธุลีผง                                สะเหงื่อไคนา
แล้วเก็บฝักบัวปล้อน                   เปลือกสิ้นกินพลาง ฯ

ร่าย

๔๑๑ สองนายฟังสองนาง ผลัดผ้าพลางลงอาบ ทำสุภาพ
ลเมียด คำลเอียดเอาใจ เผืออาบในสระแล้ว เสมออาบน้ำ
ทิพยแก้ว แลน้อง ณ หัว พี่เอย ฯ

ในสระ
โคลง ๔

๔๑๒ กินบัวอร่อยโอ้                 เอาใจ บารนี
สโรชข่าวฉันใด                       ใคร่รู้
เชิญพี่จุ่งไปใน                        บัวฝ่าย นั้นนา
ได้อมฤตรสสู้                          อย่าแล้ไปสวรรค์ ฯ

๔๑๓ แม่โรยรักอย่าได้              โรยใจ หนึ่งรา
นำแขกเราไปใน                      ฝ่ายนั้น
จะเก็บจะกินใด                       โดยท่าน เถิดแม่
เจ้าช่วยเก็บให้หั้น                   จุ่งให้เต็มใจ ฯ

๔๑๔ นางโรยนางเรียกด้วย        คำงาม
ขวัญอ่อนดังขวัญกาม               ยั่วแย้ม
ใบบัวหนั่นหนาตาม                 กันลอด ไปนา
หอมกลิ่นบัวรสแก้ม                 กลิ่นแก้มไกลบัว ฯ

๔๑๕ ใบบัวบัวข้าขอบ              ใจบัว
ดอกดั่บจะหัวรัว                      เรียกเต้า
เชยชมภิรมย์ชัว                      ชมซาบ บัวนา
ถนัดดั่งเรียมชมเจ้า                  พี่เหล้นกับตน ฯ

๔๑๖ บัวนมบัวเนตรหน้า           บัวบาน
บัวกลิ่นขจรหอมหวาน               รสเร้า
บัวสมรละลุงลาญ                      ใจบ่า นี้นา
บัวบาทงามจวบเท้า                   เกศแก้วงามจริง ฯ

๔๑๗ โกมุทกาเมศแก้ว            โกมล พี่เอย
หอมกลิ่นจงกลกล                   กลิ่นแก้ว
จงกามินีปน                             รสร่วม กันนา
จงกอบอย่ารู้แคล้ว                  ก่อเกื้อกรีฑา ฯ

๔๑๘ สนุกบัวซ้อนดอก            บัวพระ พี่นา
ปลาช่อนปลาไส้พระ                ดอกไม้
สลิดโพตะเพียนพะ                  กันชื่น ชมนา
รวนเพรียกแนมหลิ่งไส้             เหยื่อหย้ามฟูมฟอง ฯ

๔๑๙ สนุกข้างนี้แนบ               จอมใจ พี่เอย
สองสนุกกันใน                        ฝ่ายนั้น
ทำขวัญสนุกใด                       จักดุจ นี้นา
หนีซอกซอนซ้ำหั้น                 เชิดชู้เทียมรงค์

๔๒๐ สรงสนุกน้ำแล้วกลับ          สนุกบก เล่านา
สองร่วมใจกันยก                         ย่างขึ้น
ขึ้นพลางกอดกับอก                    พลางจูบ
สนุกดินฟ้าฟื้น                             เฟื่องฟุ้งฟองกาม ฯ

๔๒๑ สอนนางนำแขกขึ้น           เรือนสวน
ปัดฟูกปูอาสน์ชวน                      ชื่นชู้
สองสมพาสสองสรวล                สองเสพย์
สองฤดีรสรู้                                 เล่ห์พร้อมเพรียงกัน ฯ

๔๒๒ เสร็จสองสมพาสแล้ว         กลกาม
สองอ่อนสองโอนถาม                ชื่อชู้
สองมาแต่ใดนาม                     ใดบอก ราพ่อ
ให้แก่สองเผือรู้                        ชื่อรู้เมืองสอง ฯ

พรางความ
ร่าย

๔๒๓ สองนายฟังสองนาง แสร้งบอกพราง บ บอกชื่อ เผือ
นี้ชื่อเจ้ารามรัตน์ นัดกันมาจะค้า พลัดมาท่าทางทบ พอ
ประสบเจ้าพราหมณ์ ทรงนามเจ้าศรีเกษ ใคร่เห็นประเทศ
มาด้วย พอประสบหน้าสร้วย พี่แล้จอมสมร ฯ

ร่าย

๔๒๔ เผืออยู่ในรมยนคร มโนหรราชธานี บุรีรมย์บอก
แจ้ง จะอยู่ด้วยกล้องแกล้ง แต่นี้ฤๅไป จากเอย ฯ

โคลง ๒

๔๒๕ สองตกใจละลั้ง                   ละเลิดผิดอันตั้ง
ต่อรื้อฉันใด ฯ
๔๒๖ ธ มาในเมืองนี้                      มีเครื่องค้ามากี้
สิ่งข้าขอถาม ฯ

โคลง ๓

๔๒๗ ขุนนางอยู่ไกลกัน                 บ่ทันนัดกันได้
สองแม่ถามไจ้ไจ้                          สะทื้นสะเทิ้นไปมา ฯ

โคลง ๒

๔๒๘ บอกเร็วราเครื่องค้า                บ บอกได้อึหน้า
ใครให้ราหััว                                 บารนี ฯ
๔๒๙ พรางตัวเองดั่งนี้                    หน้าใช่หน้าสับปลี้
มาไขว่ถ้อยเอาเผือ ฯ

ร่าย

๔๓๐ เครื่องค้าเหลือผู้ซื้อ กะหมั่ง สินตัวยื้อมิถึง กะหมั่ง
มิบอกจริงบอกพราง กะหมั่ง ทรงขุนนางอะเคื้อ กะหมั่ง เนื้อ
ชาววังใช่ช้า โฉมใช่โฉมคนค้า หน้าใช้หน้ากริกกริว ฯ

บอกข่าวพระลอ
โคลง ๒

๔๓๑ มาจะหัวให้หายหิวอยากเข้า       เชิญบอกอันจริงเจ้า
แก่น้องอย่าอำ                                หนึ่งรา ฯ
๔๓๒ สองสนองคำอ่อนพร้อง             จะบอกจริงแก่น้อง
อย่าเย้นหยันตู ฯ
๔๓๓ พระภูธรอยู่เกล้า                      ลอราชพระเสด็จเต้า
เผือพี่เลี้ยงมาตาม ฯ
๔๓๔ ขุนงามบอกข่าวไท้                  เสมอดั่งสองนางได้
ผ่านเฝ้าไอศวรรย์ ฯ

โคลง ๔

๔๓๕ ตวันเจียนจากฟ้า                       มามือ
จักใคร่ถือเดือนถือ                             ก็ได้
เมรุทองละอองปือ                             ปือรอด ไปนา
ขอท่านเชิญท้าวไท้                           ธิราชเจ้าเสด็จมา ฯ

๔๓๖ พระเสด็จมาอยู่ด้าว                     แดนใด พี่เอย
มาอยู่ในสวนใคร                               ใคร่รู้
พระองค์ท่านเสด็จใน                         สวนเปล่า เขานา
พระเปลี่ยว บ มีผู้                              เพื่อนไท้เสด็จเดียว ฯ

๔๓๗ ตีอกออกปากโอ้                        พระภู เบศร์เฮย
มาอยู่ฉันใดดู                                   ละห้อย
บ เคยยากอกตู                                 จักหว่า แลพ่อ
โหยสอื้นค้อยค้อย                             คร่าวน้ำตาไหล ฯ

๔๓๘ เอนดูสองท่านผ้าย                    ไปพลัน
ถึงบาทบงกชคัล                               เคี่ยมไหว้
ขอเชิญปิ่นไอศวรรย์                          เสด็จยาตร มานา
เผือจะเชิญสองไท้                            ธิราชพู้นมาพลัน ฯ

๔๓๙ แต่จักท่าไหว้บาท                     บงกช
น้อมศิรามพุชจรด                             กึ่งเกล้า
ขอรับอมฤตรส                                 พจนาตถ์ ไปนา
ถึงพระนุชน้องเหน้า                          ท่านถ้าฟังสาร ฯ

๔๔๐ สองนายกรกอดเกี้ยว                 สองนาง
มือสอดเสียดเอวบาง                         ลูบท้อง
พิศพลางจูบชมพลาง                        เรียมสั่ง สองแม่
มิใคร่ไคลคลาศน้อง                          หนึ่งเล้ยกับตน ฯ

๔๔๑ สองนางซบแนบเนื้อ                  สองนาย
พระลูกเอยจักผาย                            คลาดแคล้ว
พระไปจากเสมอตาย                         ทีหนึ่ง แลพ่อ
รักเร่งมาพลันแก้ว                             ช่วยน้องอย่านาน ฯ

๔๔๒ไปสองสามย่างแล้ว                   เหลียวมา เล่านา
เจ้าพี่เอยเรียมคลา                            คลาศแคลัว
เผือไปแต่ตัวหา                               จอมราช ไส้นา
ใจอยู่เชยชมแก้ว                              พี่ไส้กับตน ฯ

๔๔๓ เผือข้านับอยู่ไส้                       ขุนงาม ลูกเอย
อยู่แต่ตัวใจตาม                               ท่านแท้
ไปมาอย่านานทราม                          รักท่วม เราเฮย
เชิญเร่งเร็วพลันแม้                            อยู่ช้าเผือตาย ฯ

โคลง ๒

๔๔๔ สองนายไป บ มิช้า                   ถึงสมเด็จเจ้าหล้า
กราบเกล้าทูลสาร ฯ
๔๔๕ ทูลอาการทุกข้อ                      บรรยายแต่ต้นหน้อ
มาถี่ถ้วนความใน ฯ

เชิญพระลอ
โคลง ๔

๔๔๖ เผือข้าพบพี่เลี้ยง              สองศรี
ใจจอดจอมกษัตรีย์                   อยู่เกล้า
ขอเชิญปิ่นภูมี                         ควรราช
จงบพิตรพระเจ้า                      อย่าช้าเสด็จจร ฯ

๔๔๗ พระลอลีลาศคล้อย        ไคลคลา
งามดุจสีหลีลา                       จากถ้ำ
สองนางอยู่คอยหา                 เห็นราช มานา
ลุกแล่นรับแลล้ำ                     หยาดฟ้าลงดิน ฯ

๔๔๘ สองถึงสองกราบไหว้      บทมาลย์
เชิญบพิตรภูบาล                   อยู่เกล้า
ยังรมยพิมานสถาน                 ประพาส พระเอย
เรือนสำราญน้องเหน้า             ท่านไท้ทั้งสอง ฯ

โคลง ๒

๔๔๙ พระลอสนองพี่เลี้ยง       สองพระนุชเนื้อเกลี้ยง
สุขอยู่รื้อฉันใด ฯ
๔๕๐ สองจอมใจอ่อนไท้         องค์ บ ไข้ใจไข้
ละห้อยโหยหา                      ท่านนา ฯ

ร่าย

๔๕๑ พระราชาลีลาศ พระบาทขึ้นเรือนสอง กุณฑีทอง
น้ำหอม ถนอมล้างพระบาทยุคล พิมลพัสตร์เช็ดบาท เหยียบ
ผ้าลาดเสด็จดล บนบรรยงค์ไสยาสน์ เสด็จเหนืออาสน์อิง
องค์ พระบาทบงกชพัก ทักปราไสสองนาง สองไหว้พลาง
จึ่งทูล ข้าแต่นเรสูรอยู่เกล้า พระเจ้าเคยขึ้นช้างลงม้า
คานหามท่ารับราช ผ้าลาดแล้วเกือกทอง รองพระบาทซ้ำซ้อน
อ่อนเรียบ ดังฤๅมาเหยียบดินเดินเพียงไพร่ ไต่ทางป่าท่าดงรก
อกเผือข้าดั่งจะคราก อ้าลำบากพระองค์ ซบเศียรลงกราบไหว้
พระบาทฤๅมาได้ ยากพ้นประมาณ ดังนี้ ฯ

โคลง ๒

๔๕๒ ภูบาลสนองพี่เลี้ยง         สองพี่ปรานีเพี้ยง
พระญาติผู้พึงใจ ฯ
๔๕๓ ยากนักใดดุจด้วย           เพราะใคร่เห็นหน้าสร้วย
สองอ่อนท้าวแลนา ฯ
๔๕๔ ปรานีราอย่าช้า              รักเร่งให้เห็นหน้า
หน่อท้าวทั้งสอง ฯ

เร่งให้ส่งข่าวเพื่อนแพง
โคลง ๔

๔๕๕ พระทองเสด็จอยู่นี้            อย่าคลา
สองพี่ขุนรักษา                         อยู่เกล้า
เผือข้าชลีลา                           พระบาท แลพ่อ
หับกุญแจเร้นเจ้า                      แผ่นหล้าลับองค์ ฯ

๔๕๖ หัวอกจักครากแล้              เขือเห็น
นับอยู่ในใจเปน                         ดั่งบ้า
สองเขือพี่อย่าเย็น                     ใจเร่ง ไปรา
เอาข่าวถึงน้องหน้า                    หนุ่มเจ้าจอมสมร ฯ

๔๕๗ แม้สองเจ้าตั้งใคร่            เห็นกัน นาพี่
เชิญพระนุชมาพลัน                    อย่าช้า
แม้นานอ่อนฤๅทัน                     เห็นชีพ เรียมเลย
ฝากแต่พระศพถ้า                      อ่อนให้เผาผี ฯ

๔๕๘ สองไหว้พระบาทแล้ว        สองลา
สองสั่งสองนายตา                    ค่อยเคล้า
ตาสองลอบแลหา                     เมียงม่าย กันนา
จวนจวบตาท้าวเจ้า                   ลอบต้องตาเขา ฯ

๔๕๙ สองนางจรจากห้อง          โหยหวล สวาทนา
เมียงแต่หางตาสรวล                  สั่งชู้
สองนายลูบอกครวญ                  ครางแต่ ใจนา
เจียรจากดั่งนี้ผู้                           อื่นนั้นฤๅมี ฯ

คอยพี่เลี้ยง
ร่าย

๔๖๐ ข้าลีลาถึงนอก ครั้นออกแล้วทั้งสอง กุญแจทอง
ใส่ทวาร เอาลูกดาลไปด้วย อิ่มอกย้วยไคลคลา ลีลาขึ้น
ช้างผ้าย คลับคล้ายเข้าทวารเวียง จิตต์จ่อเมียงสองเจ้า
ลงช้างเข้ายังวัง ทอดตายังปราสาท เห็นสองราชกษัตรีย์
ในช่องสีหบัญชร ดุจอัปสรสู่หล้า เยี่ยมหน้าดุจดวงเดือน
เหมือนแว่นฟ้าทั้งคู่ ต่างตาดูอยู่คอยทาง เห็นสองนางพี่เลี้ยง
หน้าชื่นสดใสเพี้ยง พ่างท้าวเสด็จมา ฯ

โคลง ๒

๔๖๑ มาสองราจะร้อง                ถามเถิดฤๅพระน้อง
จุ่งได้แรงใจ                            หนึ่งรา ฯ
๔๖๒ คิดนึกไปชอบเหรื้อง           ความรั่วรู้ทุกเบื้อง
พระย่ารู้ฤๅดี ฯ
๔๖๓ มาจะตีตนตายจุ่งแล้ว         สองพระพี่เลี้ยงแก้ว
ยกย่างช้าเยียใด                       ดั่งนี้ ฯ
๔๖๔ ทวารวังในว่าใกล้              ฤๅแลวันนี้ไส้
ขยด ออกรื้อดูไกล                     บารนี ฯ

ร่าย

๔๖๕ ถึงบันไดสองขึ้น แลนา ถึงพ่างพื้นปราสาท แลนา
เข้าใกล้บาทยุคล แลนา ไหว้เจ้าตนทูลข่าว แลนา บอกกล่าว
ถ้วนทุกอัน แลนา รับขวัญยอมือไหว้ บัดนี้ขวัญท้องไท้ มาสู่
แล้ว ณ หัว พี่เอย ฯ

พระย่าสุดสวาท
โคลง ๔

๔๖๖ จอมขวัญพระพี่เอ้ย           บุญสอง
โฉมราชงามคือทอง                 แท่งแท้
คือเทพดาผยอง                      มาสู่ พระนา
ในโลกนี้สุดแล้                       แต่ท้าวองค์เดียว ฯ

๔๖๗ พระสอนพระสั่งข้า           พระศรี พี่เอย
ผิแลพลันพบธี                        เบศร์ไท้
แม้นานแต่พบผี                      จอมราช แลแม่
ฝากแต่พระศพไว้                    เถิดให้เราเผา ฯ

๔๖๘ พี่เอยแก้วฟ้าหยาด           มามือ นาพี่
รักยิ่งชีพิตฤๅ                          ใคร่แคล้ว
ครั้นด่วนนักจักฦๅ                    ความเล่า แลพี่
ลาย่าเปนเจ้าแล้ว                     ด่วนได้โดยใจ ฯ

๔๖๙ สองท้าวยังย่าไท้             ทูลทรง
พระบาทสองศรีผจง                 ใส่เกล้า
สองเสด็จแนบแนมองค์             อิงแท่น
ละเลี่ยนสองเฟี้ยมเฝ้า               ย่าต้องติดใจ ฯ

๔๗๐ ย่าชมหลานแก้วยอด         เยาวมาลย์
สองดุจบงกชบาน                    ใหม่หน้า
สองศรีล่ำเภาพาล                    เพ็ญภาค กูเอย
นวดย่าได้แรงอ้า                      อ่อนรู้ถือถนอม ฯ

๔๗๑ ชูหน้าสองหนุ่มหน้า         เชยชม
สองอ่อนงามสระสม                  ใช่น้อย
ใจดีอ่อนอุดม                           ใครคู่ สองนา
สองนวดฟั้นค้อยค้อย                 ย่าได้แรงรมย์ ฯ

๔๗๒ อย่ากดใจฟั้นย่า                นานนัก
อุตส่าห์เยียวสองภักดิ์                 ใฝ่ไข้
สองนางรื่นโรยรัก                      ษาอย่า ลืมนา
เตือนอ่อนสรงเสวยไล้                ลูบแป้งผัดผิว ฯ

๔๗๓ เผือข้าแฝงบาทไหว้         บทมาลย์
สุขสิ่งใดปูนปาน                       เปรียบได้
พิศพักตร์ดุจบัวบาน                   ฤๅใคร่ คลายเลย
เสมออมฤตไล้                          ลูบแล้ลืมเมือ ฯ

๔๗๔ สองเจ้ารักย่าให้              ติดใจ บารนี
อ้าอีกฟังเสียงใส                       อ่อนพร้อง
สองศรีกล่าวเสนาะใด               จักดุจ นี้นา
เสมออมฤตต้อง                        ย่าได้แรงจริง ฯ

๔๗๕ ย่ารักมิใคร่ให้                   ไกลตัว
เยียวย่าเตือนเพราะกลัว              เกลือกไข้
ย่าสงวนยิ่งสงวนหัว                   ใจย่า ไส้นา
เทียรย่าเตือนไจ้ไจ้                     อย่าน้อยใจเขือ ฯ

๔๗๖ อิริยาบถสี่ไส้                    สงวนองค์ อ่อนเอย
นอนนั่งยืนเดิรจง                       อย่าเว้น
สองศรีสมบูรณ์บง                     กชมาศ กูเอย
นอนนั่งยืนเดิรเหล้น                   แต่งให้เสมอก้น ฯ

ทูลลาเที่ยวสวนหลวง

๔๗๗ เผือข้ามิใคร่ผ้าย             ไปไกล ท่านนา
ตัวจากใจอาไลย                       ท่านไท้
ขอลาบพิตรไป                          ประพาส พระเอย
สมสนุกเล่นไหล้                        แหล่งสร้อยสวนขวัญ ฯ

๔๗๘ เชิญสองพระพี่น้อง            เสด็จไป
สรงสระพลางชมไพร                   ดอกไม้
ยามเย็นจึ่งคลาไคล                     ยูรยาตร มานา
สองราชฟังแล้วไหว้                     ย่าเจ้าลาเมือ ฯ

โคลง ๒

๔๗๙ ยินดีเหลือที่อ้าง                เราจะพบเจ้าช้าง
ธิราชแล้เต็มใจ                            บารนี ฯ

ร่าย

๔๘๐ คืนเข้าในปราสาท เสร็จสองราชเสด็จสรง แล้วสอง
ทรงพระบรัด ผัดพักตร์ดุจดวงเดือน เก้าเกศเหมือนสาว
สวรรค์ นุ่งแพรพรรณลายเลิศ พพรายพริ้งเพริศประไพ
สไบสมบูรณ์บรรจง ทรงเครื่องเสร็จยูรยาตร ลีลาศดุจ
อัปสร ทวยทอดกรนวยนาด ถึงเกยมาศบรรยง สองเสด็จ
ทรงกรินี มีจำลองจำหลักลาย รูป สัตว์กลายช้อยชด อลงกต
กูบแก้ว ช้างชื่นงามแพร้วแพร้ว เครื่องช้างงามยง ยิ่งนา ฯ

ร่าย

๔๘๑ ยยับธงมยุรฉัตรทอง รังรองกรรชิงรัตน์ พัดโบกพัด
จามร สาวสลอนโดยเสด็จดาษ พี่เลี้ยงราชตามกษัตริย์
ไปตระบัด บ หึง ถึงประตูอุทยาน คานหามทองรับราช ลีลาศ
เทียบมนเทียร พี่เลี้ยงเจียนใจแกว่น แล่นก่อนไขประตู
ส่วนพระภูธรบรรจง ทรงมกุฎภูษา พัสตราภรณ์อจินต์
งามเงื่อนอินทรหยาดฟ้า เร้นอยู่เรือนรัตน์ถ้า แนบเนื้อ
สองสนอง ฯ

ร่าย

๔๘๒ สองนายซ่อนข้างแท่น นางรื่นแล่นปูอาสน์ ให้สอง
ราชเสด็จออก นอกให้ข้าไทเฝ้า ส่วนชาวเจ้ากำนัล เคียม
คัลโดยระบอบ นางโรยนอบนบว่า ส่วนพระย่า ธ สั่งไส้ ให้
เผือข้าหมั่นตัก เตือนสองลักษณ์ไสยาสน์ สองนางนาฎใส่กล
ว่าบัดเดี๋ยวดลเอิญจะนอน นางรื่นกรประนมไหว้ ทูลว่า
พระย่าไท้ธิราช พระบาทสั่งทุกอัน ชาวกำนัลเปนพยาน มินาน
ด่วนลืมคำ ธ จะจำตูต้องโทษโพย นางโรยเร่งช้กม่าน เชิญ
สองท่านเสด็จเข้า ส่วนชาวเจ้ากำนัลนั้น ครั้นจะอยู่ท้าว ธ จะ
มิหลับ ขับกันลงเล่นไหล้ ชมดอกไม้วัลย์เครือ แต่สอง
เผือนี้จะเฝ้า สองท้าวเจ้าจอมราช ครั้นฝูงนางคลาศคลาลงแล้ว
สองพระพี่เลี้ยงแก้ว หับถี่ถ้วนทุกทวาร ฯ

โคลง ๒

๔๘๓ มินานสองพี่เลี้ยง             ไหว้บาทบงกชเกลี้ยง
เชิญอ่อนท้าวเสด็จใน ฯ
๔๘๔ สองอ่อนใจแจ่มฟ้า           ฟังพี่เลี้ยงเชิญช้า
ซ่อนช้าอายใจ ฯ

ละอาย
โคลง ๔

๔๘๕ พี่เอยแต่น้อยเกิด            ตนมา
ยังไป่เคยเดียงสา                     สักน้อย
จักไปดั่งฤๅนา                          วานช่วย ริรา
อายเร่งอายค้อยค้อย                หนึ่งไส้เผือกลัว ฯ

๔๘๖ ณ หัวเจ้าข้าใช่               เด็กเลย
แม้บ่เคยจำเคย                        จึ่งได้
พระทองแก่เรียมเอย                 อย่าเหนี่ยว ราแม่
ฤๅบ่เอนดูไท้ ธิราชแล้               ณ หัว พี่เอย ฯ

๔๘๗ พระลอแฝงม่านเข้า          มาฟัง
ฟังอำเภอสองยัง                        หนุ่ม แท้
พระเสด็จนั่งแนบหลัง                 สองอยู่ ไส้นา
สองไป่รู้ยังแก้                            พี่เลี้ยงไปมา ฯ

๔๘๘ พี่เอยรักท้าวยิ่ง               หัวใจ นาพี่
เจ็บบ่เคยฉันใด                         ดั่งนี้
เผือคิดเร่งเดียงใน                    ใจยาก จริงนา
วานพี่ทั้งสองชี้                         เล่ห์ให้เผือเห็น ฯ

๔๘๙ สองฟังสองค่อยยิ้ม           ผินสรวล
ใครห่อนสอนพระอวร                  อ่อนได้
วันสองแรกรักครวญ                    ถึงราช นั้นนา
ใครสั่งสอนสองให้                      ละห้อยโหยหา ฯ

๔๙๐ มิสอนก็อย่าร้า                  มาหยัน อีกรา
มิเอนดูอกกัน                             ดั่งนี้
เห็นเดือนตวันวัน                       คืนก่อน เผือนา
ถามว่า บ รู้ผี้                              ว่ารู้ฤๅถาม ฯ

๔๙๑ พระเอยจะบอกได้             ฉันใด
พระจักเคียงถนัดใน                    ที่ไท้
มินานอย่าอาไลย                       เลยราช
น่อยหนึ่งพระจักได้                     เล่ห์นั้นเปนเอง ฯ

พิศโฉม

๔๙๒ พระลออด บ ได้               ขิกหัว
สองนาฎตกใจกลัว                     สดุ้ง
พระพักตรดุจดวงบัว                    บานร่อ กันนา
เผยม่านแพรพรรณวุ้ง                  ออกให้เห็นองค์ ฯ

๔๙๓ สองเห็นโฉมเจ้าแผ่น        ภูวดล
งามเงื่อนทินกรกล                     แว่นฟ้า
ลืมอายอ่อนลืมตน                    ตาต่อ พระนา
พิศ บ่ พรับโอ้อ้า                       เทพไส้ยาไฉน ฯ

๔๙๔ ดำรงใจได้อ่อน               อายซบ อยู่นา
สองบังคัลเคารพ                       กราบไหว้
โฉมสองชื่นตาสบ                     ใจราช แลนา
พิศพี่พิศน้องไท้                       ท่านท้าวลืมตน ฯ

๔๙๕ บัวทองเด็ดแต่น้ำ            เอามา แลนา
แลว่าดวงดารา                         หยาดฟ้า
ฤๅจันทรจากเวหา                     หาพี่ พระเอย
เรียมเร่งคิดหน้าหน้า                 หนุ่มหน้าติดใจ ฯ

๔๙๖ สองนาฎพิศราชรื้อ           วางตา
จอมราชพิศพักตรา                    อ่อนไท้
บ วางเนตรเลยนา                     บานร่อ สองรา
สองนาฎไหว้แล้วไหว้                เล่าไหว้บทมาลย์ ฯ

๔๙๗ นางโรยนางรื่นไหว้          พิศภู เบศร์เฮย
พิศอ่อนสองศรีตรู                      เตรียบเฝ้า
แลนางก็ลืมดู                            จอมราช
แลราชลืมดูเจ้า                        พี่น้องทั้งสอง ฯ

๔๙๘ พิศไท้ไท้ว่าไท้                ทินกร
พิศอ่อนคือศศิธร                       แจ่มฟ้า
พิศดูอิ่มอกอร                            ใดดั่ง นี้นา
เดือนยแย้มแย้มหน้า                  ออกรื้อฉันใด ฯ

๔๙๙ เพื่อนโรยวานช่วยตั้ง       ตาดู หนึ่งรา
เราว่าพระเราตรู                         ยิ่งผู้
โฉมพระพี่มาชู                          งามเร่ง งามนา
ทุกเทพอันรอบรู้                        แต่งท้าวทั้งสาม ฯ

๕๐๐ พิศดูสิไป่ได้                     วางตา
สามแผ่นภพฤๅหา                      ดุจได้
บุญเราบ่านี้นา                           นางรื่น กูเอย
เราจึงเห็นสามไท้                       ธิราชผู้มีบุญ ฯ

๕๐๑ สองนายเจ้าน้องอยู่          ไหนมา ดูรา
มาช่วยพิศพักตรา                       อยู่เกล้า
สุดใจบ่านี้นา                              เฉลิมโลกย์ แลเฮย
สามบพิตรพระเจ้า                      พี่น้องงามสม ฯ

ร่าย

๕๐๒ สองนางชม บ มิวาย ส่วนสองนายผู้เชี่ยวชาญ ค่อยก้ม
กรานเข้าไป นั่งแต่ไกลกราบบาท ไท้ธิราชสามกษัตริย์ ชรดัด
นิ้วประนม บังคมเคารพราช ชมโฉมนาถทั้งสาม งามติดตา
ติดใจ ในแผ่นดินใต้ฟ้า เห็นแต่พระเจ้าหล้า พี่น้องทั้งสาม
บารนี ฯ

โคลง ๔

๕๐๓ งามยงงามยิ่งแม้              แมนมา แต่งฤๅ
โฉมระทวยทอตา                     แหล่งหล้า
สมนักบ่านี้นา                          สรบ่า นี้นา
สดกว่าสดโอ่อ้า                      อ่าโอ้เอาใจ ฯ

๕๐๔ พี่เลี้ยงทั้งสี่ไหว้              สามกษัตริย์
เชิยบาทบงกชรัตน์                  อยู่เกล้า
เสด็จยังผธมสวัสดิ์                  ไสยาสน์ พระเอย
เยียวเหนื่อยพระองค์เจ้า            พี่น้องทั้งสาม

๕๐๕ พระลอลีลาศฟ้า               ดินไหว
สองนาฎโดยเสด็จไตร              แผ่นพื้น
สามกษัตริย์ทอดกรไกว             เงยง่า งามนา
โฉมดุจเดือนดาวขึ้น                 ส่องฟ้าดินบน ฯ

๕๐๖ นางโรยนางรื่นร้าง             บทรัช
เช็ดบาททั้งสามกษัตริย์             ใส่เกล้า
เชิญเสด็จภิรมย์สวัสดิ์               ไสเยศ
สองอ่อนอเคื้อเฝ้า                     อยู่เพี้ยงสาวสวรรค์ ฯ

๕๐๗ พี่เลี้ยงปิดม่านแล้ว           รับขวัญ ท่านนา
ขวัญอ่อนอย่าไกลกัน                กับไท้
ขวัญสองแม่คือวัลย์                  เวียนรอบ พระนา
ขวัญราชคงคือไม้                     มาศเกี้ยววัลย์กรอง ฯ

๕๐๘ สองนางลาราชไหว้          บทมาลย์
ถึงนอกสองหับทวาร                  ท่านไว้
หับแล้วบ่ทันนาน                        ยังพี่ นายนา
นั่งแต่ไกลกามไหม้                    สวาทเพี้ยงไฟฟอน ฯ

โคลง ๒

๕๐๙ รัญจวนสมรหมื่นกลั้น         เพราะเพื่อภักดีหมั้น
จึ่งกลั้นใจคง ฯ
๕๑๐ รู้อายองค์ยากแท้               ผิบ่รู้อายแล้
ง่ายพ้นประมาณ ฯ
๕๑๑ เรือนสำราญอยู่เหล้น          เร่งว่าร้ายแรงเต้น
โลดร้ายฤๅอาย ฯ
๕๑๒ ทั้งหลายชี้กำด้น               ทำ บ รู้รุกร้น
ฝ่ายร้ายฤๅแคลง ฯ

ความภักดี
โคลง ๔

๕๑๓ แรงรักแรงราคร้อน              รนสมร
ยงยิ่งเปลวไฟฟอน                     หมื่นไหม้
มนเทียรปิ่นภูธร                         เปนที่ ยำนา
ขืนข่มใจไว้ได้                           เพื่อตั้งภักดี ฯ

๕๑๔ เรานี้เราเผ่าผู้                     ภักดี
ผิดเท่าธุลีกลัว                           เกลียดใกล้
ผิผิดกึ่งเกศี                              แหนงว่า ตายนา
ดีกว่าเปนคนให้                         ท่านชี้หลังตน ฯ

โคลง ๒

๕๑๕ สี่คนคิดชอบถ้อย                   สอนสั่งกันค้อยค้อย
สว่างร้อนไฟกาม ฯ
๕๑๖ ส่วนสามกษัตริย์แก่นท้าว          กรโอบองค์โน้มน้าว
แนบเนื้อเรียงรมย์ ฯ
๕๑๗ เชยชมชู้ปากป้อน                   แสนอมฤตรสข้อน
สวาทเคล้าคลึงสมร ฯ
๕๑๘ กรูเกี้ยวกรกอดเกื้อ                  เนื้อแนบเนื้อโอ่เนื้อ
อ่อนเนื้อเอาใจ ฯ
๕๑๙ พักตราใสใหม่หม้า                  หน้าแนบหน้าโอ่หน้า
หนุ่มหน้าสรสม ฯ
๕๒๐ นมแนบนมนิ่มน้อง                  ท้องแนบท้องโอ่ท้อง
อ่อนท้องทรวงสมร ฯ
๕๒๑ สมเสน่หอรใหม่หมั้ว                กลั้วรสกลั้วกลิ่นกลั้ว
เกลสกลั้วสงสาร ฯ
๕๒๒ บุษบาบานคลี่คล้อย               สร้อยแลสร้อยซ้อนสร้อย
เสียดสร้อยสระศรี ฯ
๕๒๓ ภุมรีคลึงคู่เคล้า                     กลางกมลยรรเย้า
ยั่วร้องขานกัน ฯ
๕๒๔ สรงสระสวรรค์ไป่เพี้ยง            สระพระนุชเนื้อเกลี้ยง
อาบโอ้เอาใจ ฯ
๕๒๕ แสนสนุกในสระน้อง               ปลาชื่นชมเต้นต้อง
ดอกไม้บัวบาน ฯ
๕๒๖ ตระการฝั่งสระแก้ว                 หมดเผ้าผงผ่องแผ้ว
โคกฟ้าฤๅปูน ฯ
๕๒๗ บุญมีมาจึงได้                       ชมเต้าทองน้องไท้
พี่เอ้ยวานชม                                หนึ่งรา ฯ
๕๒๘ พระเพื่อนสมสมรแล้ว              ลอราชเชยชมแก้ว
แก่นไท้แพงทอง                           เล่านา ฯ
๕๒๙ ละบองบรรพหลากเหล้น          บ เหนื่อย บ ได้เว้น
เหิ่มชู้สมสมร ฯ
๕๓๐ ดุจอัสดรหื่นห้า                      แรงเร่งเริงฤทธิ์กล้า
เร่งเร้งฤๅเยาว์
๕๓๑ ดุจสารเมามันบ้า                    งาไล่แทงงวงคว้า
อยู่เคล้าคลุกเอา ฯ
๕๓๒ ประเล้าโลมอ่อนไท้                แก้วพี่เอยเรียมได้
ยากด้วยเยาวมาลย์ ฯ
๕๓๓ เอนดูวานอย่าพร้อง                เชิญพระนุชนิ่มน้อง
อดพี่ไว้เอาบุญ ก่อนเทิญ ฯ

สมฤดี
โคลง ๔

๕๓๔ พระคุณพระพี่พ้น                  คณนา
พระเอนดูนุชรา                             ท่านไท้
เผือข้าไป่เดียงสา                          สักหยาด พระเอย
พระค่อยถนอมน้องไว้                    เพื่อนท้าวใจบุญ ฯ

๕๓๕ บ เปนใดเจ้าพี่                      อย่าแคลน
รักแม่สุดดินแดน                            กว่าฟ้า
เรียมสงวนพระนุชแสน                     สงวนยิ่ง ตัวนา
ยามหนึ่ง บ เห็นหน้า                       อ่อนท้าวเรียมตาย ฯ

๕๓๖ บ มลายสมรเร่งเร้ง               ฤทธิรงค์
สองอ่อนระทวยองค์                      ละห้อย
ความรักดุจทิพยสรง                      โสรจชื่น
บัดชื่นบัดเศร้าสร้อย                      สร่างสร้อยสรดใส ฯ

๕๓๗ สะเทือนฟ้าฟื้นลั่น              สรวงสวรรค์
พื้นแผ่นดินแดยรร                        หย่อนไส้
สาครคลื่นอึงอรร                         ณพเฟื่อง ฟองนา
แลทั่วทิศไม้ไหล้                         โยกเยื้องอัศจรรย์ ฯ

๕๓๘ ขุนสีห์คลึงคู่เคล้า                สาวสีห์
สารแนบนางคชลี                         ลาสเหล้น
ทรายทองย่องยงกรี                      ฑาชื่น ชมนา
กะต่ายกะแตเต้น                          ตอบเต้าสมสมร ฯ

๕๓๙ ทินกรกรก่ายเกี้ยว                เมียงบัว
บัวบ่บานหุบกลัว                           ภู่ย้ำ
ภุมรีภมรมัว                                   เมาซราบ บัวนา
ซอนนอกในกลีบกล้ำ                    กลิ่นกลัวเกสร ฯ

๕๔๐ บ คลาไคลน้อยหนึ่ง             ฤๅหยุด อยู่นา
ยังใคร่ปองประติยุทธ์                     ไป่ม้วย
ปรานีดอกบัวบุษป์                          บ ชื่น ชมนา
หุบอยู่ บ บานด้วย                         ดอกสร้อยสัตบรรณ ฯ