๕.
การทำตัวให้เป็นผู้ที่มีความรับผิดชอบ
อังคารที่ ๑๑ เมษายน ๑๙๖๑
ผม มาถึงบ้านของดอนฮวนเช้ามืดของวันอาทิตย์ที่ ๕ เมษายน
"อรุณสวัสดิ์
ดอนฮวน" ผมกล่าวคำทักทาย "ผมดีใจที่ได้มาเยี่ยมคุณอีก!"
แกมองมายังผมแล้วเปล่งเสียงหัวเราะออกมาเบา
ๆ ขณะที่ผมจอดรถ แกเดินเข้ามาหาแล้วดึงประตูรถให้เปิดออกในระหว่างที่ผมรวบรวมเอาถุงใส่อาหารที่ผมซื้อมาฝากแก
เราเดินไปที่ตัวบ้านและนั่งลงข้างประตู
ครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่ผมรู้ตัวดีว่าผมมาทำอะไรที่นี่
สามเดือนทีเดียวที่ผมรอคอยอย่างจดจ่อที่จะกลับมาสู่ "สมรภูมิ" แห่งนี้อีก
ราวกับว่าระเบิดเวลาที่ติดไว้กับตัวผมระเบิดขึ้น และทันใดนั้นเองผมก็จำได้ถึงบางสิ่งที่เหนือธรรมดา
ผมจำได้อีกว่า ครั้งหนึ่งผมเคยอดทนและมีความสามารถมากทีเดียว
ก่อนที่ดอนฮวนจะพูดอะไรออกมา ผมป้อนคำถามที่รุมเร้าอยู่ในใจของผมเข้าใส่แกทันที
สามเดือนทีเดียวที่ผมหมกมุ่นครุ่นคิดเกี่ยวกับปัญหาความทรงจำเรื่องเหยี่ยวเผือกตัวนั้น
ดอนฮวนทราบเรื่องนี้ได้อย่างไรในเมื่อผมลืมเรื่องนี้ไปแล้ว
แกหัวเราะและไม่ตอบคำถาม ผมอ้อนวอนให้แกตอบ
"ไม่เห็นมีอะไรนี่" แกตอบในลักษณะที่ชวนให้อยากติดตามเหมือนเคย
"ใคร ๆ ก็อาจจะบอกได้ว่าคุณเป็นคนแปลก คุณเป็นคนทื่อ ๆ ก็เท่านั้นเองแหละ"
ผมรู้ว่าแกกำลังจะทำให้ผมควบคุมตัวเองไว้ไม่ได้แล้วแกจะต้อนเข้ามุมง่าย
ๆ ผมไม่อยากอยู่ในสภาวะเช่นนั้นเลย
"เป็นไปได้หรือที่จะเห็นความตายของเรา
ดอนฮวน" ผมถาม พยายามที่จะให้วนเวียนอยู่กับเรื่องเดิม
"แน่นอน แกตอบพร้อมกับหัวเราะ
"ความตายอยู่กับเราที่นี่แหละ"
"คุณรู้ได้อย่างไรล่ะ?"
"ผมเป็นคนอายุมากแล้ว จากวัยที่ล่วงเลยไป
คุณเรียนรู้ทุกสิ่งทุกอย่าง"
"ผมรู้จักคนแก่มากมาย แต่คนเหล่านั้นไม่เคยเรียนรู้เรื่องนี้
คุณรู้เรื่องนี้ได้อย่างไร?"
"พูดอย่างนี้ก็แล้วกันว่า ผมเรียนรู้ทุกสิ่งทุกอย่างเพราะผมไม่มีประวัติส่วนตัว
และผมไม่มีความรู้สึกว่าตัวเองสำคัญกว่าสิ่งอื่น ๆ และเพราะว่าความตายของผมนั่งอยู่กับผมที่นี่"
แกเหยียดแขนซ้ายออกไปแล้วกระดิกนิ้วเหมือนกับว่ากำลังแตะอะไรอยู่จริง ๆ
ผมหัวเราะ ผมรู้ว่าแกจะพาผมไปสู่จุดไหน
เจ้าปีศาจแก่ตัวนี้กำลังจะเล่นงานผมอีกแล้ว บางทีอาจจะเล่นงานด้วยความรู้สึกว่าตัวเองสำคัญของผมนั่นเอง
แต่คราวนี้ผมไม่สนใจ ความทรงจำที่ว่า ครั้งหนึ่งผมมีความอดทนอย่างยิ่งเกิดขึ้น นั่นทำให้มีความปลาบปลื้มที่แปลกประหลาดอยู่เงียบ
ๆ สิ่งนี้เข้ามาขับไล่ความหงุดหงิด ความรู้สึกที่ทนไม่ได้ในตัวของดอนฮวนออกไป ความรู้สึกที่เกิดขึ้นใหม่คือความประหลาดในพฤติกรรมของแก
"ถามจริง ๆเถอะ คุณเป็นใคร?"
ผมถาม
ดูแกจะประหลาดใจมาก แกเบิกตาโตแล้วกระพริบตาเหมือนกับนก
คือปิดเปลือกตาเหมือนกับบานที่ปิดเปิด มันเลื่อนลงมาแล้วดึงขึ้นไป ส่วนดวงตานั้นเพ่งมองอยู่ที่จุด
ๆ หนึ่ง การหยั่งเชิงของแกทำให้ผมกลัวและผมต้องถอยออกมา ดอนฮวนหัวเราะด้วยเสียงที่ปล่อยเต็มที่เหมือนกับเด็ก
"สำหรับคุณ ผมก็คือ ฮวน มาธุส
และผมพร้อมที่จะรับใช้คุณเสมอ" แกพูดออกมาด้วยท่าทางที่แสร้งทำเป็นสุภาพ
ดังนั้นผมจึงป้อนอีกคำถามหนึ่งที่คุกรุ่นอยู่ในใจของผม
"คุณทำอะไรกับผมในวันแรกที่เราพบกัน
ดอนฮวน?"
ผมหมายถึงการจ้องมองของแกในวันนั้น
"ผมรึ ไม่ได้ทำอะไรนี่" แกตอบด้วยเสียงที่แสดงความบริสุทธิ์อย่างเต็มที่
ผมบรรยายให้แกทราบถึงอาการที่เกิดขึ้น
ขณะที่แกมองมายังผม มันช่างปั่นป่วนสับสนอย่างที่สุดที่การมองนั้นทำให้ผมไม่มีปากจะพูด
ดอนฮวนหัวเราะจนน้ำตาไหลลงมาตามแก้ม
อีกครั้งหนึ่งละที่ความเกลียดท่วมท้นขึ้นมา ผมคิดว่า ผมมีความจริงจังและพินิจพิจารณาเป็นอย่างดีแล้ว
แต่แกช่างเป็น "อินเดียนแดง" เสียจริงในบุคคลิกหยาบ ๆ ของแก
เห็นได้ชัดว่าแกทราบความรู้สึกของผมและแกหยุดหัวเราะทันที
หลังจากรีรออยู่นานผมก็บอกกับแกว่า
เสียงหัวเราะของแกรบกวนผมมาก ทั้งนี้ก็เพราะผมจริงจังมากที่จะเข้าใจว่าอะไรเกิดขึ้นกับผม
"ไม่เห็นจะมีอะไรต้องเข้าใจ"
แกตอบโดยไม่รู้สึกกังวลแต่อย่างใด
ผมให้ข้อสังเกตกับแกถึงเหตุการณ์วิสามัญหลายอย่างที่เกิดขึ้นต่อเนื่องกันมานับตั้งแต่ผมพบแก
เริ่มต้นจากการมองที่ลึกลับ การจำเหยี่ยวเผือกได้ และการเห็นเงาบนก้อนหินซึ่งแกบอกว่าเป็นความตายของผม
"คุณทำสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้กับผมทำไม?
ดอนฮวน" ผมถาม
คำถามของผมไม่มีลักษณะชวนทะเลาะ ผมเพียงแต่สงสัยว่าทำไมมันจึงเป็นผม
"คุณขอร้องให้ผมบอกคุณในสิ่งที่ผมรู้เกี่ยวกับสมุนไพรนี่นา"
แกพูด
ผมจับน้ำเสียงที่เยาะเย้ยได้ ดูราวกับแกเย้าผมเล่น
"แต่สิ่งที่คุณบอกผมจนถึงบัดนี้ไม่เห็นเกี่ยวกับสมุนไพรเอาเลย"
คำตอบของแกคือ ผมต้องใช้เวลาบ้างในการเรียนรู้เกี่ยวกับเรื่องนี้
ผมรู้สึกว่าไม่มีประโยชน์อะไรที่จะมาโต้คารมกับดอนฮวน
ตอนนี้ผมรู้ว่าข้อสังเกตง่าย ๆ และเหลวไหลที่ผมเสนอขึ้นมานั้นเป็นเรื่องโง่เขลามาก
เมื่ออยู่ที่บ้านผมสัญญาไว้กับตัวเองว่าจะไม่หัวเสียหรือรำคาญในตัวของดอนฮวน แต่พอเผชิญหน้ากับแกจริง
ๆ เข้าขณะที่แกยั่วผม ผมก็ฉุนเฉียวขึ้นมาอีก ผมรู้ว่าไม่มีทางที่ผมจะมีปฏิกิริยาตอบโต้กับแกได้เลย
และนี่ทำให้ผมโกรธ
"ตอนนี้ขอให้คิดถึงความตายของคุณ"
แกพูดขึ้นมาในทันใด "ดังนั้น จริง ๆ แล้ว คุณไม่มีเวลาสำหรับความคิดหรือหมกมุ่นในอารมณ์ที่ไร้สาระ
ไม่มีใครเลยที่มีเวลาที่มีเวลาสำหรับเรื่องชนิดนี้
"คุณอยากทราบไม่ใช่หรือว่า ผมทำอะไรกับคุณในวันแรกที่เราพบกัน
ผมเห็นคุณ ผมเห็นว่าคุณคิดว่าคุณกำลังโกหกผมอยู่ แต่คุณโกหกไม่ได้จริง
ๆ"
ผมบอกว่า คำอธิบายของแกทำให้ผมสับสนยิ่งขึ้น
แกตอบว่า นั่นเป็นเหตุผลที่แกไม่ต้องการคำอธิบายการกระทำของแก และคำแธิบายทั้งหลายไม่จำเป็นเลย
แกพูดว่า สิ่งที่มีความหมายเพียงประการเดียวคือ
กระทำลงไป ทำแทนที่จะพูด "
แกลากเสื่อฟางออกมาแล้วนอนลงไป เอาหัวหนุนห่อของ
แกนอนอย่างสบายแล้วบอกกับผมว่า ยังมีอีกสิ่งหนึ่งที่ผมต้องทำถ้าหากต้องการที่จะเรียนรู้เกี่ยวกับสมุนไพร
"คุณผิดพลาดในตัวคุณ เมื่อผมเห็นคุณ
และนั่นเป็นความผิดพลาดของคุณในขณะนี้ คือคุณไม่อยากรับผิดชอบในสิ่งที่คุณทำ"
ดอนฮวนพูดช้า ๆ
ราวกับว่าจะให้เวลาผมทำความเข้าใจในสิ่งที่แกพูด
"เมื่อคุณบอกกับผมในเรื่องต่าง ๆ ที่สถานีขนส่งนั้น คุณรู้ดีว่ามันเป็นเรื่องโกหก
ทำไมคุณถึงโกหก"
ผมอธิบายว่า จุดมุ่งหมายของผมในตอนนั้นก็คือ
"ผู้บอกข้อมูลที่ถูกต้อง" สำหรับงานค้นคว้าของผม
ดอนฮวนยิ้มแล้วฮัมทำนองเพลงพื้นเมืองเม็กซิกัน
" เมื่อใครก็ตามตกลงใจที่จะทำสิ่งหนึ่งสิ่งใด
เขาต้องทำมันจนถึงที่สุด " แกพูด " และเขาต้องรับผิดชอบในสิ่งที่ทำลงไป
ไม่ว่าสิ่งที่เขาทำนั้นเป็นอะไรก็แล้วแต่ เขาต้องทราบเป็นเบื้องแรกว่าเขาทำสิ่งนั้นทำไม
และต่อมาเขาต้องทำสิ่งนั้นต่อไปด้วยการกระทำที่ไม่มีข้อสงสัยหรือเสียใจใด ๆ อีก
"
แกสำรวจดูผม ผมไม่รู้ว่าจะพูดอะไรออกไป
ในที่สุดผมก็เสี่ยงที่จะออกความเห็นซึ่งเกือบจะเป็นคำคัดค้าน
"และนั่นเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้
!"
แกถามว่า ทำไมล่ะ ผมตอบว่า บางทีเป็นเรื่องของอุดมคติเท่านั้นเองกระมังที่เราคิดว่าควรจะทำสิ่งนี้
พอทำเข้าจริง ๆ เราก็ไม่มีทางพ้นไปจากความสงสัยหรือความเศร้าเสียใจได้เลย"
"มีสิ มีแน่ ๆ เลย" แกตอบด้วยความมั่นใจ
"ดูที่ผมก็แล้วกัน" แกพูด
"ผมไม่มีความสงสัยหรือเศร้าเสียใจในสิ่งใด ทุกสิ่งที่ผมทำลงไปเป็นข้อตกลงใจของผมและเป็นความรับผิดชอบของผมด้วย
ยกตัวอย่างในสิ่งที่ง่ายที่สุดที่ผมทำคือ พาคุณออกเดินในทะเลทราย การทำเช่นนี้อาจหมายถึงความตายของผม
ความตายกำลังล่าผมอยู่ ดังนั้นผมจึงไม่มีช่องทางให้กับความสงสัยหรือเสียใจอีก หากว่าผมจะต้องตายจากการพาคุณออกเดินในทะเลทรายแล้ว
ผมก็ต้องตายเท่านั้น
"ในทางตรงข้าม คุณรู้สึกเอาว่าคุณจะไม่ตาย และ ข้อตัดสินของคนที่จะไม่ตายนั้นอาจยกเลิกได้หรือมีความเสียใจ
หรือ สงสัย นี่แน่ะสหายรัก ในโลกที่มีความตายเป็นผู้ล่านี้ ไม่มีเวลาสำหรับความสลดใจหรือสงสัยใด
ๆ อีก มีแต่เวลาในการตัดสินใจเท่านั้น "
ผมแย้งขึ้นมาด้วยความจริงใจว่า ในความเห็นของผม
นั่นเป็นโลกที่ไม่จริงเพราะเหตุที่ว่า มันถูกสร้างขึ้นมาอย่างไม่มีเหตุผลโดยการใช้รูปแบบของพฤติกรรมอันเป็นอุดมคติแล้วบอกว่านั่นเป็นวิถีทางที่ชีวิตควรจะดำเนินไป
ผมเล่าเรื่องราวของพ่อของผมให้ดอนฮวนฟัง
พ่อของผมอบรมโดยตลอดถึงความมหัศจรรย์ของการมีจิตใจที่แจ่มใสในร่างกายที่สมบูรณ์ และพร่ำสอนถึงว่าคนหนุ่มควรจะฝึกฝนร่างกายของตนอย่างแข็งขันและด้วยการแข่งขันชิงชัยในการเล่นกีฬาอย่างไรบ้าง
พ่อยังหนุ่มมาก เมื่อผมอายุ ๘ ขวบนั้นแกมีอายุ ๒๗ ปีเท่านั้น
ตามปกติแล้วในช่วงฤดูร้อนแกถือเป็นกฎทีเดียวที่จะออกจากเมืองที่แกเป็นครูสอนในโรงเรียนแห่งหนึ่งเพื่อจะใช้เวลาอย่างน้อยหนึ่งเดือนที่ฟาร์มของปู่และย่าที่ผมพักอยู่ด้วย
และเดือนนั้นจะเป็นเดือนที่ผมตกนรก ผมบอกกับดอนฮวนถึงตัวอย่างหนึ่งที่เกี่ยวกับความประพฤติของพ่อ
ที่ผมคิดว่าอาจจะนำมาอ้างถึงในสถานการณ์ที่เราคุยกันอยู่
เกือบจะในทันทีที่พ่อมาถึงฟาร์ม
แกจะเร่งให้ผมออกเดินทางไกลไปกับแกเพื่อว่าเราจะพูดถึงสิ่งต่าง ๆ ขณะที่เราเดินไปด้วยกันนั้นแกก็จะกะโครงการไว้สำหรับเราในการที่จะออกไปว่ายน้ำทุกวันในเวลาหกโมงเช้า
ในตอนกลางคืนพ่อก็จะตั้งนาฬิกาปลุกไว้เวลา ๕.๓๐ น. เพื่อว่าจะได้มีเวลาเพียงพอ เพราะว่าเราจะต้องอยู่ในน้ำเวลาหกโมงตรง
และเมื่อเวลานาฬิกาปลุกขึ้นมาจริง ๆ ในตอนเช้ามืด พ่อก็จะลุกขึ้นจากที่นอน สวมแว่นเดินไปที่หน้าต่างแล้วมองออกไปข้างนอก
ผมจำได้แม้แต่คำพูดที่แกพูดกับตัวเอง
"อืมม
หมอกลงจัดไปหน่อยวันนี้ ฟังนะ พ่อจะนอนต่ออีกสัก ๕ นาที ๕ นาทีเท่านั้นแหละ
ตกลงนะ ไม่เกิน ๕ นาทีหรอกน่า ! พ่อเพียงอยากจะเหยียดเนื้อเหยียดตัวเพื่อจะตื่นให้เต็มตาเท่านั้น"
และแกก็จะหลับต่อไปอีกจนกระทั่งสิบโมงเช้าหรือเที่ยงเป็นประจำ
ผมบอกกับดอนฮวนว่า สิ่งที่รบกวนจิตใจของผมมากก็คือการที่พ่อปฏิเสธที่จะยกเลิกความตั้งใจเดิมที่เห็นได้ชัดแจ้งอยู่แล้วว่าเป็นเรื่องเหลวทั้งเพ
พ่อจะกล่าวซ้ำ ๆ เป็นกิจวัตรทุกเช้า จนในที่สุดผมทำให้แกเจ็บใจด้วยการไม่ตั้งนาฬิกาปลุก
"นั่นไม่ใช่การตกลงใจที่ไม่จริง"
ดอนฮวนพูดออกมา แกเข้าข้างพ่อของผมอย่างเห็นได้ชัด "แกไม่ทราบว่าจะลุกออกจากที่นอนได้อย่างไรเท่านั้นเอง"
"จะอย่างไรก็ตามเถอะ" ผมพูด
"ผมเอือมกับความตั้งใจที่ไม่จริงจังเสมอไปแหละ"
"ถ้าอย่างนั้น อะไรล่ะที่เป็นข้อตกลงที่จริงจัง"
แกถามออกมาพร้อมกับยิ้ม
"พ่ออาจจะบอกกับตัวเองว่า แกออกไปว่ายน้ำในเวลาหกโมงเช้าไม่ได้
แต่บางทีแกอาจไปได้ในเวลาบ่ายสามโมง"
"ข้อตกลงใจของคุณทำร้ายจิตใจมาก"
ดอนฮวนพูดด้วยท่าทางที่ขึงขังจริงจังมาก
ผมคิดว่าจับความรู้สึกเศร้าในน้ำเสียงของแกได้
เรานั่งเงียบอยู่นาน ความฉุนเฉียวที่เกิดขึ้นหายไป และผมคิดถึงพ่อ
"แกไม่อยากออกไปว่ายน้ำในเวลาบ่ายสามโมง
คุณไม่เห็นความจริงในข้อนี้หรือ" ดอนฮวนบอก
คำพูดของแกทำให้ผมโพล่งออกมา ผมบอกแกว่า
พ่อของผมอ่อนแอ และโลกของแกเป็นโลกของการกระทำในอุดมคติซึ่งไม่อาจทำได้จริง ผมเกือบจะตะโกนถ้อยคำเหล่านี้ออกไป
ดอนฮวนไม่พูดอะไรออกมาแม้แต่คำเดียว
แกสั่นหัวช้า ๆ เป็นจังหวะ ผมรู้สึกสลดใจอย่างรุนแรง การนำเรื่องของพ่อมาคิดทำให้เกิดความรู้สึกกัดกร่อนเข้าไปเสมอ
"คุณคิดว่าคุณเป็นคนที่เข้มแข็งกว่าใช่ไหม"
แกถามด้วยน้ำเสียงธรรมดา ๆ
ผมตอบว่าใช่ ผมเล่าถึงความรู้สึกปั่นป่วนสับสนที่พ่อทำให้เกิดขึ้นอีกด้วย
แต่ดอนฮวนพูดขัดขึ้นมา
"แกเลวทรามกับคุณหรือเปล่า"
"เปล่า"
"แกมีใจคับแคบกับคุณหรือ"
"เปล่า"
"แกทำทุกสิ่งที่แกทำได้หรือเปล่าล่ะ"
"ทำ"
"ถ้าอย่างนั้น อะไรล่ะที่ผิดพลาดไปในตัวพ่อของคุณ"
ผมตะโกนออกมาอีกว่า แกอ่อนแอ แต่ผมยั้งตัวเองไว้ได้และลดเสียงลง
ผมรู้สึกตัวเองเป็นตัวตลกอยู่บ้างเมื่อถูกสอบถามจากดอนฮวน
"คุณถามในเรื่องเหล่านี้เพื่ออะไร"
ผมถาม "เข้าใจว่าเราจะพูดกันถึงเรื่องเกี่ยวกับสมุนไพรเสียอีก"
ผมรู้สึกหัวหมุนและเหี่ยวแห้งใจยิ่งกว่าเดิม
ผมบอกกับแกว่าไม่ใช่ธุระของแก และคุณสมบัติของแกยังห่างไกลมากที่จะมาตัดสินพฤติกรรมของพ่อของผม
นั่นทำให้ดอนฮวนหัวเราะออกมาเต็มเสียง
"เมื่อคุณโกรธ คุณรู้สึกว่าตัวเองถูกต้องเสมอไป
ใช่หรือไม่ล่ะ"
แกถามแล้วหรุบเปลือกตาเหมือนนก
แกพูดถูก ผมมีแนวโน้มว่าตัวเองถูกต้องแล้วที่จะโกรธ
"ถ้าอย่างนั้นอย่าพูดกันถึงเรื่องของพ่อของผมเลย"
ผมพูด แล้วแกล้งทำเหมือนว่าอยู่ในอารมณ์ที่ร่าเริง "เราคุยกันเรื่องสมุนไพรดีกว่า"
"ไม่หรอก เราจะคุยกันในเรื่องพ่อของคุณ"
แกยืนกระต่ายขาเดียว "นี่เป็นจุดเริ่มต้นสำหรับวันนี้ ถ้าหากคุณคิดว่าคุณเข้มแข็งกว่าพ่อของคุณแล้ว
ทำไมคุณไม่ออกไปว่ายน้ำในเวลาหกโมงเช้าเสียเองล่ะ"
ผมบอกกับดอนฮวนว่า ผมไม่เชื่อว่าพ่ออยากให้ผมออกไปว่ายน้ำในตอนเช้าจริง
ๆ ผมคิดอยู่เสมอว่าการว่ายน้ำในเวลาหกโมงเช้าเป็นเรื่องของพ่อ ไม่ใช่ของผม
"มันเป็นเรื่องของคุณด้วยนับตั้งแต่ตอนที่คุณรับเอาความคิดของแก"
ดอนฮวนพูดสวนออกมา
ผมบอกว่า ผมไม่เคยยอมรับความคิดนี้
และผมรู้ดีว่าพ่อไม่เคยจริงจังกับตัวของแกเอง
ดอนฮวนถามขึ้นมาอย่างจริงจังว่าแล้วทำไมผมถึงไม่แสดงความเห็นของผมออกมาในตอนนั้น
"คุณไม่พูดกับพ่อของคุณในเรื่องอย่างนี้หรอก"
ผมตอบด้วยคำแก้ตัวที่อ่อนมาก
"อ้าวทำไมล่ะ"
"เราไม่พูดเรื่องอย่างนี้ในบ้านของเรา
เท่านั้นเอง"
"คุณเคยทำสิ่งที่เลวกว่านี้ในบ้านของคุณ"
แกประกาศออกมาราวกับว่าเป็นผู้พิพากษานั่งบัลลังก์ " มีสิ่งเดียวที่คุณไม่เคยทำ
คือขัดเกลาวิญญาณของคุณเอง "
มีพลังทำลายชนิดหนึ่งในคำพูดของดอนฮวนซึ่งสะท้อนก้องอยู่ในจิตใจของผม
มันทำให้คำป้องกันตัวของผมไม่มีความหมายเอาเลย ผมไม่อาจถกเถียงกับแกได้อีกต่อไป ผมจึงหาที่พึ่งจากการจดบันทึก
ผมพยายามที่จะอธิบายด้วยเหตุผลที่อ่อนมากเป็นครั้งสุดท้าย
ผมบอกว่า เท่าที่ผ่านมา ผมพบคนชนิดเดียวกับพ่อหลายคน คนเหล่านั้นก็เหมือนกับพ่อของผม
คือผูกมัดผมไว้ด้วยโครงการของพวกเขา และตามแบบฉบับ ผมจะถูกปล่อยให้เฝ้าโยงโครงการอยู่อย่างนั้น
"คุณกำลังบ่น" แกพูดออกมาเบา
ๆ "คุณคร่ำครวญอยู่ตลอดชีวิตของคุณเพราะว่าคุณไม่ได้ทำตัวให้มีความรับผิดชอบในข้อตกลงของคุณเอง
ถ้าหากคุณมีความรับผิดชอบในความคิดของพ่อของคุณที่จะออกไปว่ายน้ำในเวลาหกโมงเช้า
คุณน่าจะออกไปว่ายน้ำ ว่ายมันคนเดียวถ้าจำเป็น หรือไม่คุณน่าจะบอกกับพ่อของคุณให้ลงนรกไปเสียขณะที่แกจะอ้าปากพูดในเรื่องนี้ตั้งแต่แรก
แต่คุณก็ไม่พูดอะไรออกมาเลย ดังนั้นคุณเองก็เป็นคนอ่อนแอเหมือนกับพ่อของคุณนะแหละ"
" การที่จะรับผิดชอบต่อข้อตกลงใจของตนหมายถึงว่า
คุณพร้อมที่จะตายเพื่อข้อตกลงอันนั้น "
"เดี๋ยว เดี๋ยวก่อน !" ผมพูดออกมา
"คุณกำลังจะเบนเรื่องนี้ไปอีกทางหนึ่ง"
แกไม่ยอมให้ผมพูดจนจบ ผมกำลังจะบอกกับแกว่า
ผมยกเอาเรื่องของพ่อมาพูดถึงเพียงเพื่อเป็นตัวอย่างของลักษณะการกระทำที่ไม่จริง และไม่มีใครที่อยู่ในสภาวะจิตปกติอยากจะทำเรื่องบ้า
ๆ เช่นนั้น
" ไม่สำคัญเลยว่าข้อตกลงใจนั้นจะเป็นอะไร
" แกพูด " ไม่มีอะไรที่มีความจริงจังมากหรือจริงจังน้อยกว่าอีกสิ่งหนึ่ง
คุณไม่เห็นหรือว่า ในโลกที่ความตายเป็นผู้ล่านี้ ไม่มีข้อตกลงใจที่เล็กน้อยหรือข้อตัดสินใจที่ยิ่งใหญ่
มีแต่ข้อตัดสินใจที่เรากระทำเบื้องหน้าความตายซึ่งเราหลีกเลี่ยงไม่ได้เท่านั้น
"
ผมพูดไม่ออก เวลาคงผ่านไปแล้วสักหนึ่งชั่วโมงกระมัง
ดอนฮวนนอนไม่กระดุกกระดิกบนเสื่อ แกไม่ได้นอนหลับ
"ทำไมคุณจึงบอกเรื่องเหล่านี้กับผมล่ะ
ดอนฮวน" ผมถาม "คุณทำเช่นนี้กับผมทำไม"
"คุณมาหาผม" แกพูด "ไม่หรอก
ไม่ใช่เช่นนั้น คุณถูกนำมาหาผมต่างหาก และผมแนะท่าให้กับคุณ"
"ขอโทษ คุณว่าอะไรนะ"
"คุณน่าจะแนะท่าให้กับพ่อของคุณโดยการออกไปว่ายน้ำ
แต่คุณก็ไม่ทำ บางทีอาจเป็นเพราะคุณยังเด็กเกินไปก็ได้ ผมมีชีวิตอยู่มานานกว่าคุณ
ผมไม่มีอะไรค้างคาอยู่ในใจ ไม่มีอะไรที่จะรีบร้อนในชีวิต ดังนั้นผมจึงสามารถที่จะแนะท่าให้กับคุณบ้างตามสมควร"
ในตอนบ่ายเราออกเดิน ผมเดินตามแกได้ทันโดยไม่ลำบากนัก
และรู้สึกอัศจรรย์ใจอยู่ไม่วายในเรื่องเรี่ยวแรงอันมหาศาลของแก ดอนฮวนเดินได้อย่างคล่องแคล่วและด้วยย่างก้าวที่สม่ำเสมอ
ขณะที่ผมเดินตามติดแกไปนั้นผมเปรียบเสมือนเด็กเล็ก ๆ เราเดินไปทางทิศตะวันออก ผมสังเกตว่าแกไม่อยากจะพูดในขณะที่เดิน
ถ้าผมพูดกับแกแกก็จะหยุดเดินเพื่อตอบคำถาม
พอเดินมาได้ราวสองชั่วโมงเรามาถึงเนินเขาแห่งหนึ่ง
ดอนฮวนนั่งลงแล้วทำท่าให้ผมนั่งข้างตัวแก แกประกาศออกมาอย่างขึงขังแกมตลกว่า แกจะเล่านิทานให้ผมฟัง
แกเล่าว่า
กาลครั้งหนึ่ง มีชายหนุ่มคนหนึ่งเป็นชาวอินเดียนแดงที่สิ้นเนื้อประดาตัวและมาอาศัยอยู่ปนกับคนผิวขาวในเมืองแห่งหนึ่ง
เขาไม่มีบ้าน ไม่มีญาติพี่น้องและไม่มีเพื่อน เขาเข้ามาในเมืองเพื่อเผชิญโชค แต่สิ่งที่เขาพบคือความทุกข์ยากและความปวดร้าวเท่านั้น
เขาหาเงินได้ไม่กี่สตางค์เป็นครั้งคราวด้วยการทำงานหนักเหมือนลา เงินที่ได้มาเกือบไม่พอซื้อขนมปังสักชิ้น
ถ้าไม่เช่นนั้นแล้วเขาคงต้องนั่งลงขอทานหรือไม่ก็ต้องขโมยเขากินอย่างแน่นอน
ดอนฮวนเล่าต่อว่า.. วันหนึ่งชายหนุ่มไปที่ตลาด
เขาเดินกลับไปกลับมาตามถนนด้วยความงงงวย ตาของเขาลุกเมื่อมองเห็นของดี ๆ วางขายอยู่ที่นั่น
ชายหนุ่มคลั่งจนมองไม่เห็นว่าตัวเองเดินอยู่ที่ไหน ในที่สุดก็เหยียบลงบนกระจาดแล้วล้มทับลงไปที่ชายแก่คนหนึ่ง
ชายแก่คนนั้นหาบน้ำเต้า
1 ลูกโตมาสี่ลูก แกเพิ่งนั่งลงพักเพื่อกินอาหาร
ดอนฮวนยิ้มเหมือนกับจะรู้ทันแล้วเล่าต่อไปว่า
ชายแก่รู้สึกว่า
เป็นเรื่องที่แปลกเอามาก ๆ ที่ชายหนุ่มเอาหัวทิ่มลงมาที่แก แกไม่โกรธที่ถูกรบกวนแต่ตะลึงที่เห็นชายหนุ่มล้มทับแก
แต่ชายหนุ่มกลับโกรธมากและสั่งให้ชายแก่หลีกทางไป เขาไม่เข้าใจว่าสาเหตุที่ตัวเขาเองและชายแก่มาเจอกันได้นั้นเพราะอะไรกันแน่
และเขาก็ไม่ได้ดูด้วยว่าทางที่เขาเดินกับทางที่ชายแก่นั่งอยู่ไม่ใช่ทางเดียวกัน
ดอนฮวนทำเสียงล้อเลียนการเคลื่อนไหวของคนที่ไล่เก็บเอาของที่กลิ้งหนีไป
แกบอกว่า น้ำเต้าของตาแก่คว่ำลงและกลิ้งไปตามท้องถนน
ชายหนุ่มเมื่อมองเห็นน้ำเต้าเหล่านั้นก็คิดขึ้นมาได้ว่าเขาพบอาหารสำหรับวันนี้แล้ว
เขาพยุงชายแก่ให้ลุกขึ้น แล้วเสนอตัวที่จะช่วยชายแก่แบกน้ำเต้าที่หนักมากเหล่านั้นไปให้
ชายแก่บอกว่าแกกำลังจะกลับบ้านที่อยู่บนภูเขา ถึงอย่างนั้นชายหนุ่มก็ยังรบเร้าที่จะไปกับแก
อย่างน้อยที่สุดสักพักหนึ่งก็ยังดี
ชายแก่เดินไปตามทางที่มุ่งไปสู่ภูเขา
ขณะที่เดินไปนั้น แกแบ่งอาหารที่แกซื้อมาจากตลาดให้กับชายหนุ่มส่วนหนึ่ง ชายหนุ่มกินอาหารนั้นจนอิ่ม
และเมื่ออิ่มเต็มที่แล้วเขาก็รู้สึกว่าน้ำเต้าที่แบกมานั้นช่างหนักเสียนี่กระไร เขาต้องกอดมันไว้แน่น
ดอนฮวนลืมตาขึ้น ยิ้มยิงฟันอย่างน่าเกลียดแล้วเล่าต่อไป..
ชายหนุ่มถามออกมาว่า "ตาใส่อะไรไว้ในน้ำเต้าเหล่านี้ล่ะ" ชายแก่ไม่ตอบแต่แกบอกกับชายหนุ่มว่า
แกกำลังจะชี้ให้ชายหนุ่มดูสหายหรือเพื่อนที่จะมายกความโศกเศร้าทั้งหลายที่เขามีออกไป
และจะมาแนะนำสั่งสอนชายหนุ่มเกี่ยวกับดำเนินชีวิตในโลก
ดอนฮวนทำท่าทางด้วยมือทั้งสองข้างเหมือนกับว่าเป็นผู้วิเศษแล้วเล่าต่อ
.
ชายแก่เรียกเอากวางที่สวยที่สุดเท่าที่ชายหนุ่มเคยเห็นออกมา กวางตัวนั้นเชื่องมาก
มันเดินมาที่ชายหนุ่มแล้วเดินวนรอบตัวเขา ผิวของมันเป็นมันเลื่อมระยับและส่องประกาย
ชายหนุ่มถึงกับตะลึงและเริ่มรู้สึกขึ้นมาในทันทีนั้นว่ามันคือ "กวางผีสิง"
นั่นเอง ต่อมาชายแก่บอกกับเขาว่า ถ้าหากเขามีความประสงค์ที่จะมีเพื่อนตัวที่เห็นอยู่นั้น
และต้องการสติปัญญาจากมันแล้ว เขาต้องวางน้ำเต้าเหล่านั้นลงเสียก่อน
อาการยิ้มแสยะที่ดอนฮวนแสดงออกมาชี้ให้เห็นถึงความโลภ
แกบอกว่า ความโลภอันน่าเกลียดของชายหนุ่มถูกกระทบเมื่อได้ยินคำขอร้องนั้น
นัยน์ตาของดอนฮวนหรี่ลงเหมือนตาของปีศาจขณะที่แกออกเสียงของชายหนุ่มที่ถามออกมาว่า
"ตาใส่อะไรไว้ในน้ำเต้าลูกโตทั้งสี่ลูกนี้ล่ะ" ดอนฮวนพูดว่า ชายแก่ตอบอย่างอารมณ์เย็นว่า
มี "ปีโนเล่" 2 และน้ำในน้ำเต้าเหล่านั้น
ดอนฮวนหยุดเล่า
แกเดินไปรอบ ๆ เป็นวงกลมสองครั้ง ผมไม่ทราบว่าแกทำเช่นนั้นทำไม แต่ก็เห็นได้ชัดว่านั้นเป็นส่วนหนึ่งของเรื่องที่เล่า
วงกลมดูจะเป็นเจตนาของชายหนุ่มคนนั้น
ดอนฮวนบอกว่า แน่นอนละ ชายหนุ่มไม่เชื่อคำพูดของชายแก่เลย
เขาเดาว่า ชายแก่คนนี้ซึ่งเห็นอยู่แล้วว่าเป็นพ่อมดต้องการที่จะเอาน้ำเต้าเหล่านี้ให้กับ"กวางผีสิง"ตัวนี้แล้ว
น้ำเต้าเหล่านี้ต้องเต็มไปด้วยพลังมหาศาลอย่างแน่นอน 3
ดอนฮวนทำหน้าตาบิดเบี้ยวแล้วแสยะยิ้มอีกครั้งพลางเล่าต่อไปว่า
.
ชายหนุ่มประกาศออกมาว่า เขาต้องการน้ำเต้าเหล่านี้ แกหยุดเล่าไปนานซึ่งดูเหมือนว่า
เรื่องจบลงแล้ว
แกนิ่งอยู่อย่างนั้น แต่ผมก็แน่ใจว่าแกต้องการให้ผมถามออกมา
ผมจึงถามว่า
"เกิดอะไรขึ้นกับชายหนุ่มคนนั้นล่ะ"
"เขาก็แบกเอาน้ำเต้าไปนะสิ"
แกตอบพร้อมกับยิ้มด้วยความพอใจ
แกหยุดเล่าอีกนาน ผมหัวเราะ รู้สึกว่านี่คงจะเป็น
"การเล่าเรื่องแบบอินเดียนแดง" อย่างแท้จริง นัยน์ของดอนฮวนแวววาวขณะที่แกยิ้มกับผม
มีลักษณะที่ไร้เดียงสาในตัวของแก แกหัวเราะเบา ๆ แล้วถามผมว่า "คุณไม่อยากทราบอะไรเกี่ยวกับน้ำเต้าเหล่านั้นบ้างหรือ"
"แน่นอน ผมอยากรู้เหมือนกัน ผมคิดว่านั่นเป็นตอนจบของเรื่อง
ใช่หรือเปล่า"
"โอ ไม่ใช่หรอก" แกบอก มีแววซุกซนในดวงตาของแก
"ชายหนุ่มแบกเอาน้ำเต้าเหล่านั้นวิ่งไปยังที่เปลี่ยวแห่งหนึ่งแล้วเปิดฝาน้ำเต้าเหล่านั้นออก"
"เขาพบอะไรล่ะ" ผมถาม
ดอนฮวนชำเลืองดูผม ผมรู้ว่า แกคงทราบดีถึงการเล่นเอาเถิดที่มีอยู่ในสมองของผม
แกสั่นหัวแล้วหัวเราะคัก ๆ ออกมา
"เอาละ" ผมกระตุ้นให้แกพูดออกมา
"น้ำเต้าเหล่านั้นไม่มีอะไรอยู่เลยใช่ไหม"
"มีสิ มีอาหารและน้ำเท่านั้นเอง"
แกตอบ "และด้วยความโกรธ ชายหนุ่มฟาดน้ำเต้าเหล่านั้นกับก้อนหิน"
ผมบอกว่า การกระทำของชายหนุ่มเป็นเรื่องธรรมดา
ใครก็ตามตกอยู่ในสภาวะเช่นนั้นก็น่าจะทำอย่างเดียวกันมิใช่หรือ
แต่คำตอบของดอนฮวนมีว่า ชายหนุ่มเป็นคนโง่
เขาไม่รู้ว่าตัวเองแสวงหาอะไร เขาไม่ทราบว่า "พลัง" คืออะไร ดังนั้นเขาจึงบอกไม่ได้ว่าเขาพบพลังแล้วหรือยัง
เขาไม่รับผิดชอบในการตัดสินใจของตน ดังนั้นเขาจึงโกรธความโง่เซอะของตัวเอง เขาหวังในสิ่งหนึ่งแต่กลับได้รับอีกสิ่งหนึ่ง
ดอนฮวนเดาขึ้นมาว่าถ้าผมเป็นชายหนุ่มคนนั้น
หรือผมทำตามสิ่งที่ผมคิดแล้ว ในที่สุดผมต้องโกรธและเศร้าเสียใจ จึงไม่ต้องสงสัยเลยว่า
ช่วงชีวิตที่เหลืออยู่ของผม ผมจะเสียใจในสิ่งที่ผมสูญเสียไปอย่างแน่นอน
ดอนฮวนย้อนมาอธิบายการกระทำของชายแก่
แกเลี้ยงชายหนุ่มอย่างเต็มคราบเพื่อจะให้ชายหนุ่ม "กระเดือกจนพุงกาง" ดังนั้น
เมื่อชายหนุ่มพบว่าน้ำเต้าเหล่านั้นบรรจุแต่อาหารไว้เท่านั้น เขาก็ทุบมันทิ้งด้วยความโกรธ
" ถ้าชายหนุ่มรู้สึกตัวดีถึงสิ่งที่เขาตัดสินใจลงไปและมีความรับผิดชอบในข้อตัดสินใจอันนั้น"
ดอนฮวนพูด "เขาน่าจะเก็บอาหารนั้นไว้ และบางทีนะ เขาอาจจะรู้ชัดแจ้งขึ้นมาว่า
อาหารก็คือพลังเหมือนกัน "
1น้ำเต้า ชาวอินเดียนแดงหรือชาวเม็กซิกันจะใส่อาหารหรือน้ำในลูกน้ำเต้าแห้งที่ควัดเอาเนื้อในออกแล้ว
2 ปิโนเล่ (Pinole) เป็นชื่ออาหารชนิดหนึ่ง
3 พลัง เป็นของดีที่ชาวอินเดียนแดงพากันแสวงหา
เหมือนกับเหล็กไหล หรือ เขี้ยวหมูตันในบ้านเรา